“Vanaf vandaag ben ik een wereldburger!”
woensdag, 04 februari 2026
“Vanaf vandaag ben ik een wereldburger!”
Wat doet een gastles nou eigenlijk met de leerling zelf? Ze hebben een spannend en authentiek verhaal gehoord, dat is al leerzaam op zich. Maar welke betekenis geven zij er aan voor zichzelf? Na de gastles van Patty Graetz bleven een paar leerlingen even hangen in de klas, ze wilden nog even napraten. Dat leverde prachtige inzichten op.
Twee juweeltjes – door Patty Graetz
In mijn gastles vertel ik altijd dat ik pas op mijn 18e hoorde over de Joodse achtergrond van mijn Duitse vader (hij kon het zelf niet vertellen) en dat ik daarvan in verwarring raakte: wat is dat eigenlijk, Joods zijn? Die vraag stel ik ook aan de leerlingen. Meestal komt dan als eerste antwoord: religie - dat kan, maar hoeft niet, bij mijn vader thuis waren ze bijvoorbeeld protestant. Of ze antwoorden: nationaliteit, of: in Israël wonen. Nou, in Israël wonen ook veel niet-Joodse mensen, en andersom wonen veel Joden van allerlei nationaliteiten verspreid over de hele wereld. Uiteindelijk is er altijd wel iemand die weet dat je Joods bent als je moeder Joods is. Oké, maar dan nog: wat is dat dan? Zelf vind ik de vraag stellen belangrijker dan een antwoord krijgen.
Een keer was er een jongen die maar blééf vragen: Maar waar komt u dan vandaan? Hij bleef er zelfs voor hangen na de les. Ik zocht een andere invalshoek en vroeg waar de roots van zijn familie lagen. Marokko, zei hij en voegde er trots aan toe: ik heb twee paspoorten, Nederlands en Marokkaans! Ik vertelde daarop dat ik in een gastles mijn naam vaak toelicht als: Mijn voornaam is Engels, mijn achternaam is Duits, mijn paspoort is Nederlands en ik ben wereldburger. Hij viel even stil, toen begonnen zijn ogen te stralen en zei hij opgewonden: “Mevrouw, ik heb het begrepen. Vanaf vandaag ben ik óók een wereldburger!”
Toen hij weg was, en het lokaal verder echt leeg, kwam een meisje naar me toe en zei heel zachtjes, bijna fluisterend: “Mevrouw, mijn oma praat ook nooit over de oorlog, net zoals eerst uw vader. Zij is Joods en mijn moeder ook. Eigenlijk vertel ik dat nooit, want dan ben ik dus ook Joods. Nu wilde ik het u even komen zeggen.” Ik bedankte haar: wat fijn, wat goed dat je dit nu wel zegt, dankjewel! Ja, zei ze: “want nu kan ik beter begrijpen dat het moeilijk voor ze is om over te praten.”
Elke gastles zorgt wel voor een ‘cadeautje’, dit keer zelfs twee juweeltjes. – Patty Graetz
Patty Graetz (1955) vertelt over haar vader, Wolf Graetz: wat hij door zijn Joodse én Duitse afkomst heeft meegemaakt vóór, tijdens en na de oorlog, plus de doorwerking in de familie. Als meisje van 12 hoort Patty wel van haar vader dat hij in ‘een kamp’ heeft gezeten, maar niet waar of waarom. Pas op haar 18e hoort ze van haar moeder meer: dat de vader van Wolf Joods was, dat de moeder van Wolf Arisch was en zich daarom liet scheiden, en dat in 1936-1937 Wolf met zijn vader en zijn nieuwe stiefmoeder (een Joodse vrouw met wie zijn vader was hertrouwd) naar Nederland is gevlucht. In de oorlog werd hij opgepakt, kwam via ondervraging met mishandelingen in Kamp Amersfoort waar hij het zeer zwaar te verduren heeft gehad, en is uiteindelijk in Kamp Westerbork bevrijd door de Canadezen.
Gevolg: bijna levenslang nachtmerries, altijd hoofdpijn, en moeite om over zijn ervaringen te spreken. Op zijn 80e (!) zet Wolf de stap naar therapie om te leren omgaan met zijn trauma, en Patty is dan vaak zijn reisbegeleider. Het praten over zijn verleden doet hem goed: zijn nachtmerries nemen af en hij wordt socialer in de omgang. In zijn laatste jaren zegt hij vaak: ‘vertel over mij, dat vind ik belangrijk’. Dat is wat Patty nu doet - vertellen over de impact van onvrijheid op zijn én haar leven.
