Over onze gastsprekers

Onze gastsprekers vertellen elk hun persoonlijk verhaal over de oorlog. Er zijn ruim 230 gastsprekers aangesloten bij het Steunpunt Gastsprekers.

Hiervan zijn:

  • 75% eerste generatie ooggetuige
  • 20% naoorlogse generatie
  • 5% jonge veteranen van recente
  • vredesmissies

Achtergronden van onze gastsprekers:

  • Joods
  • Verzet & kinderen van verzetsdeelnemers
  • Nederlands-Indië
  • Roma & Sinti
  • Burgers & oorlogsgetroffenen
  • Kinderen van politiek foute ouders
  • Dwangarbeiders
  • Moluks
  • Jonge veteranen

Henny Dormits
Joods kampoverlevende

Henny Dormits is in 1929 in Den Haag geboren. Zij duikt samen met haar ouders in 1942 onder, waarna ze in 1943 worden verraden en gearresteerd. Via de gevangenis in Scheveningen wordt het gezin naar kamp Westerbork gedeporteerd. Omdat zij in het bezit zijn van dooppapieren, komen Henny met haar zus en moeder terecht in een speciale barak voor gedoopte Joden. Haar vader wordt beschouwd als een strafgeval, maar wordt door een vriend die arts was ziek verklaard en komt in het ziekenhuis terecht; dit is zijn redding geweest. Vanwege de speciale dooppapieren hoeft het gezin in eerste instantie niet op transport. Henny werkt in de buitendienst op het land. Ze moet wagons lossen en is ordonnans. Uiteindelijk wordt het gezin Dormits op 4 september 1944 alsnog gedeporteerd naar concentratiekamp Theresienstadt. Na vijf maanden Theresienstadt krijgt de gedoopten-groep bericht om zich te melden voor transport naar Zwitserland. De nazi’s blijken gebrek aan medicamenten en verbandmiddelen voor het front te hebben, waardoor zij besluiten tot een uitwisseling van 1200 mensen uit het concentratiekamp. En zo worden zij op 7 februari 1945 naar Zwitserland gebracht. Een wonderbaarlijke bevrijding.

Salo Muller
Joods onderduikoverlevende

Salo Muller is in 1936 in Amsterdam geboren als zoon van een Joods echtpaar.
 “Tot vanavond en lief zijn hoor…” Dat waren de laatste woorden van moeder toen ze Salo in 1942 naar school bracht. Enkele uren later werd ze bij een razzia opgepakt en samen met haar man afgevoerd naar Westerbork, het tussenstation naar de eindbestemming Auschwitz. De ouders van Salo werden daar vermoord. Hijzelf moest als kind van 5 jaar onderduiken.
 Nadat zijn ouders waren opgepakt kwam Salo, via de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg, terecht bij zijn oom Louis en tante Ju.
 “Ik was weg uit die rare crèche, en weer veilig bij mijn oom en tante. Totdat ik zag dat mijn tante een klein koffertje inpakte. Dat was voor mij. Ik moest dezelfde avond alweer weg. Nu begon mijn tocht langs verschillende adressen. Van Amersfoort naar Zaandijk, naar Koog aan de Zaan en naar Friesland. Ik vond het naar en eng om onderweg te zijn. Je ging naar het onbekende, waar je steeds weer met nieuwe, vreemde mensen moest omgaan.”
Uiteindelijk verbleef Salo, onder de schuilnaam Japje Mulder, tot het eind van de oorlog bij pleegouders in het Friese Ureterp. Toen tante Ju na de bevrijding Salo kwam ophalen, raakte hij helemaal in de war. Moest hij nu ook weer uit Ureterp weg? En zou hij nu zijn vader en moeder weer terugzien? De angst om alweer onderweg te zijn naar een onbekende omgeving, maakte Salo ziek en onzeker.
Na de oorlog werd Salo fysiotherapeut en maakte in deze functie de grote successen van Ajax in de jaren zeventig mee. Hij zat naast Rinus Michels op de bank en behandelde de kwetsuren van grote voetballers zoals Johan Cruijff. 

De pijnlijke jeugd van Salo is van grote invloed geweest op zijn verdere leven. “Ik had last van extreme verlatingsangst, vooral bij Europese uitwedstrijden met het gouden Ajax van Rinus Michels, Piet Keizer en Johan Cruijff.” Tot op de dag van vandaag loopt Salo rond met de vraag “Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”

Salo Muller ontving op 11 september 2020 een koninklijke onderscheiding van burgemeester Femke Halsema. Dit vanwege zijn inzet om de rol van de NS tijdens de oorlog onder de aandacht te brengen. De Duitse bezetter gaf de Nederlandse Spoorwegen in 1942 opdracht treinen in te zetten voor het vervoer van Joden naar Kamp Westerbork en Vught. Daar kreeg de NS geld voor. De laatste jaren spande Salo Muller zich in voor NS schadevergoedingen aan slachtoffers van de jodenvervolging of hun nabestaanden. Zijn inzet wierp vruchten af. De NS kwam met een financiele tegemoetkoming. 

Hans van Beem
kind van verzetsdeelnemer

Hans van Beem is na de oorlog geboren (Bussum, 1950) als kleinzoon van verzetsman Johannes (Han) van Beem. Wanneer Hans als kleine jongen bij zijn grootmoeder logeert, vind hij op een dag een doos met foto’s, ansichtkaarten, brieven en een dagboekje uit de oorlog. Op zijn nieuwsgierige vragen krijgt Hans echter weinig antwoorden; grootmoeder wil er niets over zeggen. Het enige wat Hans hoort is “dat is van je grootvader en die ligt nu in Oost-Duitsland begraven”. Uiteindelijk is Hans zelf op onderzoek uit gegaan. Wie is zijn grootvader? Wat is er met hem in de oorlog gebeurd? Na verloop van tijd vallen de puzzelstukjes op zijn plaats. Het blijkt dat grootvader in het verzet zat en bij een razzia in Santpoort is opgepakt door de Duitsers. Via strafkamp Amersfoort komt grootvader terecht in concentratiekamp Neuengamme. Vlak voor de bevrijding wordt hij, na een korte tijd gevangen te hebben gezeten in concentratiekamp Ravensbrück, na een dodenmars bevrijd door de Russen. Enkele dagen na de bevrijding, op 20 mei 1945, sterft grootvader en wordt begraven in een klein dorp in Duitsland. In een dagboekje heeft grootvader de laatste dagen van zijn leven beschreven. De oorlog van grootvader is óók de oorlog van Hans geworden. Hans: “Ik hoop kinderen te kunnen vertellen wat het is om geen grootvader te hebben gekend”.

Annemarie ten Brink
Kampoverlevende Nederlands-Indië

Annemarie ten Brink is geboren in 1931 in Nederlands Indië.

Het gezin - vader, moeder en vier kinderen - woont in Soerabaja op Java.
Als de Japanners in 1942 Nederlands-Indië bezetten, is Annemarie elf jaar oud.
Vader is marine-officier en commandant van een mijnenlegger. Hij overleeft de Slag op de Javazee en vlucht met zijn gezin de bergen in.  Vader wordt echter toch opgepakt en krijgsgevangen gemaakt, waar hij in augustus 1942 al overlijdt omdat er geen medicijnen zijn.
Ondertussen zijn moeder en de vier kinderen ook opgepakt en worden op transport gesteld. De lange treinreis in een volgepakte, warme, geblindeerde trein, met bedervend eten en geen drinken, is een verschrikking. Ze worden geïnterneerd in kamp Semarang-Karang Panas, waar de omstandigheden heel slecht zijn. Na vier maanden volgt deportatie naar Ambarawa Kamp 6. Ook in dit overvolle kamp is de situatie slecht: lekkende daken, eindeloos in de rij moeten staan, getuige zijn van mishandeling. Het weinige en slechte  voedsel, en de slechte hygiëne leiden tot hongeroedeem en ziektes. Annemarie die inmiddels 12 jaar is, hoort bij de corvédiensten.
Na de capitulatie van Japan in augustus 1945 blijkt de vrijheid van korte duur. Vanwege de Indonesische vrijheidsstrijd (Bersiap) is het te gevaarlijk buiten het kamp. Om beschermd te worden tegen gewapende en wraakzuchtige Indonesische jongeren (Pemuda) gaat het kamp weer dicht. Nu onder bescherming van de Japanse soldaten, omdat de geallieerden nog niet zo ver het land zijn binnengedrongen.
Na maanden van spanning, onzekerheid en aanvallen van de Pemuda, worden ze uiteindelijk door het Britse leger geëvacueerd naar de havenstad Semarang, van waaruit ze in december 1945 naar Nederland getransporteerd worden. De repatriatie gaat via Ceylon waar Annemarie, haar moeder, zusjes en broertje 4 maanden in een open kamp verblijven omdat het schip geen winteraccomodatie heeft. In Nederland neemt de familie hen een half jaar liefdevol op. Daarna wonen ze gedurende vijf jaar in een vakantiehuisje op de Veluwe.
 

Zoni Weisz
Roma en Sinti

Zoni Weisz is in 1937 geboren in een Sintigezin in Den Haag, destijds ‘zigeuners’ genoemd. Zijn vader is muzikant en instrumentenmaker. Om de kost te kunnen verdienen reist de familie Weisz met een woonwagen door het hele land. Het familieorkest verzorgt ook optredens. Wanneer per juli 1943 woonwagenbewoners niet meer mogen rondtrekken van de Duitse bezetter, huurt vader Weisz een winkelpand in Zutphen. Op 16 mei 1944 worden alle 'zigeuners' en 'woonwagenbewoners' in Nederland opgepakt, ook de familie Weisz. Het gehele gezin, op één na: Zoni ontkomt aan deze razzia omdat hij op dat moment toevallig bij zijn tante logeert. Na enkele bange dagen ondergedoken gezeten te hebben wordt Zoni alsnog ontdekt, gearresteerd en naar Westerbork gestuurd. Met behulp van een ‘goede’ politieagent lukt het Zoni om op het nippertje te ontsnappen aan de gereedstaande trein naar Auschwitz: hij springt op hetzelfde perron in een andere trein. Na deze ontsnapping volgt een tijd van ontberingen en angst in de onderduik. Na de bevrijding blijkt dat Zoni als enige van zijn gezin is overgebleven. Zijn moeder, twee zusjes en een broertje zijn vermoord in Auschwitz. Zijn vader komt in een ander concentratiekamp in Polen om als gevolg van dwangarbeid. In februari 2016 is zijn autobiografie "Zoni - de vergeten holocaust" (uitgeverij Luitingh - Sijthoff) verschenen.

Berdine van Leeuwen
burger oorlogsgetroffene

Berdine van Leeuwen is geboren in 1938, als vijfde kind in een gezin van totaal zeven kinderen. Toen de oorlog uitbrak moesten haar twee oudste broers in Duitsland gaan werken. Omdat vader bij de Fokkerfabrieken werkte, woonden zij in Amsterdam-Noord vlak bij de fabrieken toen deze op 17 juli 1943 door Amerikaanse piloten gebombardeerd zouden worden. Het bleek een vreselijke misser te zijn, want niet de vliegtuigfabriek werd getroffen maar een deel van de woonwijk. Een bom raakte hun huis. Berdine kon met haar moeder er uit vluchten maar vader en broertje Gerrit raakten erg gewond en overleden. Moeder, broer Wouter en Berdine hadden bijna geen eigen spullen meer en ze moesten bij familie en kennissen logeren, tot dat zij een huis kregen toegewezen in het stadsdeel Amsterdam-Zuid. Dit bleek een huis waar Joden uitgehaald waren die op transport naar Westerbork of Duitsland waren gesteld. Zo kwam het leven voor hen weer op gang, zonder vader en zonder broertje. In de hongerwinter van 1944 was moeder veel ziek was en zonder energie om voor haar kinderen te zorgen. Berdine en haar broer deden van alles om aan brandstof en eten te komen. Zij gingen bijvoorbeeld aardappelschillen ophalen die haar broer kon ruilen tegen een pannetje melk.

Jeanne Diele-Staal
kind van politiek foute ouders

Jeanne Diele-Staal is in 1938 in Almelo geboren. Haar vader is als lid van de NSB betrokken bij het arresteren en ophalen van joden in Almelo. Op Dolle Dinsdag (5 september 1944) vlucht het gezin per goederentrein naar Duitsland. Na een kort verblijf keren ze in december 1944 terug naar Almelo. Deze treinreis zal een dramatische gebeurtenis worden. Vlak voor de bevrijding in 1945 slaat het gezin opnieuw op de vlucht, dit keer naar Nieuwe Pekela (Groningen). Onderweg verliezen ze daarbij vader uit het oog. Na de bevrijding keert moeder samen met haar drie kleine kinderen terug naar Almelo. Deze keer lopend; een voettocht van enkele weken. Vader blijkt na de bevrijding gevangen te zijn genomen in verschillende kampen, onder andere in het Interneringskamp Westerbork. Gedurende Jeannes jeugd wordt het verleden van haar ouders haar voortdurend nagedragen en wordt zij hiermee gepest. In de jaren negentig besluit Jeanne de rol van haar ouders bij het Nationaal Archief te onderzoeken. De uitkomst van het onderzoek is voor Jeanne schokkend. "Wat ik daar las was de aanzet om iets met mijn verleden te doen. Ik realiseerde mij dat mijn verleden me nog steeds belastte, dat ik dat met me meedroeg." Als psychotherapeut heeft Jeanne veel oorlogskinderen uit de Japanse bezetting geholpen. Daarnaast is ze als vrijwilliger actief voor de Werkgroep Herkenning, een organisatie voor hulp aan (klein)kinderen van politiek foute ouders.

Co Knuppelder
dwangarbeid

Co Knuppelder (Amsterdam, 1924) groeit op in Amsterdam. Als de oorlog uitbreekt is Co 16 jaar oud. Tijdens de eerste twee jaar van de oorlog ziet hij hoe Joden worden opgepakt en weggevoerd. Wanneer hij 18 jaar oud is, is hij zelf aan de beurt: hij moet zich melden om als dwangarbeider ingezet te worden in Duitsland (Arbeitseinsatz). Hij komt terecht in de fabriek “Rheinmetall Borsig”in Berlijn en moet daar vliegtuigbommen fabriceren. Na een halfjaar wordt hij overgeplaatst naar Brandenburg, en weer een halfjaar later naar Guben, een plaats aan de Poolse grens. Hier moet Co zware machinegeweren produceren. In de spaarzame vrije tijd gaat Co regelmatig in het geheim naar een communistisch, fel anti-nazistisch Duitse familie in de buurt. Daar luistert hij stiekem naar Radio Oranje. Wanneer dit wordt ontdekt moet Co voor straf 3 maanden lang zwaar graafwerk verrichten aan de loopgraven. In 1945 moeten alle dwangarbeiders vluchten voor de oprukkende Russen aan het oostfront. Nachtenlang loopt Co met ca. 3500 andere dwangarbeiders kriskras door Duitsland, onderweg beschoten door geallieerde vliegtuigen. Het lot is Co niet gunstig gezind, want hij wordt met 3 andere mannen opgepakt en wederom als dwangarbeider aan het werk gezet, ditmaal als technische tekeningen te maken voor de vliegtuigindustrie, wederom aan de Poolse grens. Na 3 maanden volgt wéér een vlucht voor het oprukkende Russische leger. Deze vlucht eindigt wanneer ze de Amerikaanse linies bereiken. Omdat Duitsland in puin ligt en er geen vervoer is, moet Co lopend naar huis. Na 2 maanden lopen komt hij aan in Nederland.

Orpa Goergoerem
Moluks

“Wanneer ik vertel dat ik in Schattenberg, kamp Westerbork, geboren ben, dan schrikt iedereen altijd”. Orpa Goergoerem is geboren in 1952 in Woonoord Schattenberg, het voormalige Kamp Westerbork. Haar vader heeft als Koninklijk Nederlands Indisch Militair meegevochten in de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd en moet kort na het uitroepen van de Republiek het land verlaten. Samen met Orpa’s moeder vertrekt hij naar Nederland. Ze komen terecht in Woonoord Schattenberg en twee dagen na aankomst bevalt Orpa’s moeder hier van een zoon. Sjors sterft in het kraambed. Voor haar vader wordt het drama nog groter als hij kort hierna te horen krijgt dat hij geen militair meer mag zijn. “De teleurstelling bij mijn vader was erg groot. Hij was militair en had een bepaalde status en opeens was hij helemaal niets meer... “. Het tijdelijk verblijf in Nederland blijkt in de jaren die volgen een illusie te zijn. De opvoeding van de kinderen blijft al die tijd echter in het teken van ‘de terugkeer’ staan. In Schattenberg woont de familie Goergoerem in barak nummer zeven. “We zaten met meerdere gezinnen in één barak. Daarnaast had ik ook nog twee ooms die bij ons inwoonden. Het was altijd een drukke, maar wel gezellige boel”. Het leven van Orpa is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van haar geboorteplek: Kamp Westerbork alias Woonoord Schattenberg.

Erik Kuiper
jonge veteraan

Erik Kuiper is geboren in 1961 te Rijswijk. Als 18-jarige gaat hij in militaire dienst. Op zijn 19e wordt hij uitgezonden op missie naar Libanon, waar dan een burgeroorlog gaande is. Van november 1980 tot mei 1981 is Erik actief als militair in Zuid Libanon (VN-vredesmissie UNIFIL). Hoewel Erik slechts een minimale EHBO-opleiding heeft gehad, krijgt hij verantwoordelijkheid voor de medische verzorging van zowel de UNIFIL-militairen alsook de plaatselijke bevolking. Een oude vrachtwagen doet dienst als ambulance; communicatiemiddelen zijn niet beschikbaar. Dag en nacht is constante paraatheid nodig: de strijd ligt constant op de loer, en er zijn vaak beschietingen. Erik loopt ook patrouilles, zowel overdag als 's nachts. Altijd is er gevaar voor mijnen. Een 10-jarig jongetje die bij het spelen met onontplofte munitie zijn arm kwijtraakt, wordt door Erik medisch behandeld. Diepe indruk maakt het verongelukken van een Nederlands militair op de UNIFIL-post. In 1981 komt Erik weer terug naar Nederland, en beëindigt zijn militaire dienstplicht. Als veteraan merkt hij dat zijn uitzending naar Libanon voor hem een verrijkende en indrukwekkende periode in zijn leven is geweest. Zijn motivatie als gastspreker vindt hij in het overbrengen "dat vrede en vrijheid, hier en elders in de wereld, niet vanzelfsprekend zijn en dat de inzet van Nederlandse militairen daarvoor niet vergeten wordt."

Mediakit

Wenst u in contact te komen met een ooggetuige of gastspreker? Bespreek uw wensen met het team van het Landelijk Steunpunt Gastsprekers via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of
06-21 95 52 68.

Heeft uw wens betrekking op Kamp Westerbork, neemt u dan contact op met onze collega’s van Kamp Westerbork via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of 0593-592600.

steun ons