Rentmeester van het familieverhaal
donderdag, 08 januari 2026
De moeder van Jolanda van Rij (62 jaar) heeft nooit willen spreken over de oorlog en haar uitgemoorde familie. Wat moeder niet kon, doet Jolanda nu wel.
Regelmatig vragen mijn collega’s, ik werk bij het RIVM, waarom het woord ‘gastlessen’ in mijn werkagenda staat op variabele tijden. Ik leg dan uit dat het mijn vrijwilligerswerk is om over mijn moeder Clara Amalia Haagens te vertellen, die als oorlogswees uit de oorlog kwam met een uitgemoorde familie. Mijn moeder, die nooit heeft willen praten over de oorlog en als ik al vragen stelde tranen in haar ogen kreeg… Zij is overleden met een onverwerkt trauma en krom van de reuma.
Gelukkig heb ik een werkgever waar ik af heb kunnen spreken dat ik geen vrij hoef te nemen voor gastlessen. Ik mag de gebruikte werktijd op een ander moment inhalen. Mijn leidinggevende juicht toe wat ik doe, ze vroeg mij zelfs een lunchlezing te verzorgen voor mijn collega’s. Best spannend, ik werk als projectondersteuner in een academische omgeving waar mijn collega’s wetenschappelijk onderzoek doen om een stelling te bewijzen. En dan kom ik met mijn bij elkaar gesprokkelde verhaal over mijn moeders oorlogsverleden! Ook spannend dat je opeens een toehorend publiek hebt waar je mee samenwerkt, die jou kennen, terwijl ons gemiddelde publiek bij de gastlessen over het algemeen anoniem is. Mijn collega’s hebben ademloos geluisterd. Mijn gastles sluit ik altijd af met hoeveel invloed het trauma van mijn moeder heeft op het hier en nu voor mij. Het zogenaamde epi of intergenerationele trauma. Bij mij gaat het mis in mijn hoofd als ik me niet gezien, gewaardeerd of gehoord voel. Mooi om dat met mijn collega’s te kunnen delen en fijn dat mijn leidinggevende dat begrijpt.
In mijn huidige leven merk ik, dat ook ik sporen meedraag van wat mijn moeder is overkomen. Ik raak regelmatig in conflict omdat ik denk dat mensen mij onrecht aandoen. Ik voel me snel niet gehoord en niet gezien. Ik vraag me af of ik er mag zijn en of ik wel goed genoeg ben. Dat is vaak lastig en vermoeiend. Ook vind ik het moeilijk om mensen te vertrouwen, je weet immers nooit wie goed of kwaad is. En dat is soms ingewikkeld. Het geven van gastlessen helpt mij om de invloed van het trauma van mijn moeder te verminderen. Vooral mijn collega’s, gespecialiseerd in gedragswetenschappen, snappen wat ik daarmee bedoel.
Mijn zoektocht naar het familieverleden heeft veel opgeleverd. Mijn moeder als Joodse onderduikster sinds mei 1943, maar in Friesland moest zeggen dat zij een hongerevacuee was uit Rotterdam. Gelukkig ben ik nét op tijd gaan zoeken, ik heb nog gesproken met haar schoolvriendinnetje uit Ferwerd en de oudste dochter van haar 2e onderduikgezin in Holwerd. Toen ik mijn boekje “Mijn moeder het bonuskind” uitgaf in 2020 kon ik deze twee dames al niet meer bereiken… waarschijnlijk overleden. Mijn boekje heeft ervoor gezorgd dat ik beter weet wie ik ben. Het geven van gastlessen is een verrijking van mijn leven en helpt ook om de sporen van mijn moeders trauma een plaats te geven. Ik voel mij de rentmeester van het familieverhaal, en heb daarmee ook de drang om het verhaal te delen, opdat we nooit vergeten.
